Nuk e dinim! Në Afgànístan ekzístojnë fise Ilire që kanë ruajtur traditat e hershme shqiptare (FOTO)

278

Paraardhësit tanë janë shpërndàrë gjithandej dhe kemi të bëjmë me një rast uník të ekzístencës së tyre, me mijëra kilometra larg.

Ato janë pasardhës të 6000 lùftëtarëve ilirë që u larguan nga vendi i tyre pas vràsjes së mbretit Kliti nga Aleksandri i Madh rreth vitit 300 para Krishtit.

Vendi ku ishin vendosur quhej Hundëz dhe ata u quajtën hundëzakë, një fis me prejardhje ilire tashmë edhe sot e kësaj dite me tradita, gjuhë dhe zakone të ndryshme nga popullsia vendase.

Për shkàk të distancës, nuk mund të ktheheshin në shtëpi dhe u martuan me gratë vendase. Gjuha e tyre u quajt “burrishte”, është e përzier dhe nuk shkruhet.

Ky vend është vendosur në Qafiristab (sot Nuristan), aty ku e kanë kufirin e përbashkët Afganistani, Pakistani, India, Kina e Taxhikistani, ku ndodhet një luginë e quajtur Hundëz pasi forma e saj është në formën e hundës, e futur midis maleve, 7.000-7.800 metra të lartë.

Aty jeton një popull i ndryshëm nga popujt e tjerë që e rrethojnë, si nga kultura, nga veçoritë fizike, nga bardhësia e lëkurës, nga orígjina dhe nga gjuha që ata flasin.

Deri në fillim të shekullit 20-të ata kanë besuar një perëndi të tyre që quhet Dizaus.

Studiuesit i referohen perëndisë Diell Zeus, pra është një perëndi pàgane e trashëguar që nga paraardhësit ilirë.

Ata festojnë vetëm një ditë, të njëvlershëm me Vitin e Ri, më 23 mars, ditën e Solsticit Pranveror.

Hundzakët kanë të gdhéndur në portat e tyre dy brirë, një element që sërish lídhet me paraardhësit tanë: dy brirët që i kishte përkrenarja e Skënderbeut.

Përveç gjuhës burrishte ata kanë ruajtur edhe disa shprehje dhe fjalë shqip si:
“Shtriji këmbët sa ke jorganin” apo fjalët si, beson, hunda, ballkon, bue (buallin), balta.

Kanë të përbashkëta në veshjen e malësoreve të Kosovës, të Maqedonisë dhe të Malësisë Shqiptare. Vallet e femrave janë shumë afër me ata tonat, kapen dorë më dorë. Po ashtu, kanë edhe vallen e shpatave.

Kjo popullsi nuk përdor pijet e rajonit, pavarësisht se janë të rrethuar nga popujt myslimanë ata përdorin verën, të përzíer me ujë, siç bënin dhe ilirët.

Jetëgjatësia e tyre është një ndër veçoritë që i bën të dallueshëm. Këto janë banorë që jetojnë mes maleve të larta, merren me aktivitet fizik, punojnë në bujqësi dhe veten e quajnë arbërz. Ata janë vegjetarianë, sipas të dhënave përdorin shumë pak mish.

Gjithashtu, një herë në vit në një periudhë prej dy muajsh komuniteti i Hundëzës konsumon vetëm lëngun e kajsisë, duke përmbushur një traditë shumë vjeçare. Shumë ekspertë kanë treguar se mënyra e konsumimit është sekreti i jetëgjatësisë së tyre.

Janë kopshtarë të talentuar, përdorin kajsinë, perimet i përdorin të gjitha. Nuk ka krime, madje atje nuk njihet as divorci dhe as teknologjia.